Вярхоўны суд Беларусі даў тлумачэнне, што лічыцца хуліганствам у інтэрнэце. Цяпер за звычайны каментар у сацсетках або крытычны жарт можна атрымаць пратакол – нават калі гэта проста эмоцыя або асабістая думка. Новыя тлумачэнні закранулі самыя звычайныя паводзіны карыстальнікаў і выклікалі шмат пытанняў у людзей, асабліва сталых, якія дагэтуль лічылі інтэрнэт месцам свабоды.
У эпоху, калі нават каровы маюць свае інстаграмы, Вярхоўны суд Беларусі вырашыў: пара навесці парадак у сеціве. Цяпер, калі верыць тлумачэнням, нават кароткі рэзкі каментар ці недарэчны малюнак могуць расцэньвацца як праява хуліганства. Не проста несанкцыянаваны допіс ці кепскі настрой, а менавіта – хуліганства. Амаль, як кідацца бутэлькамі на аўтавакзале.
Пакуль у Магілёве нехта падключае суседу вай-фай, каб паглядзець футбольны матч, іншы жыхар раёна можа ўжо сядзець у міліцэйскім участку – бо назваў мясцовага чыноўніка «шэрая мыш». Або, крый божа, «папугай». Цяпер жа мы дакладна ведаем: такія словы – гэта, магчыма, ужо не проста вольнае меркаванне, а хуліганства з юрыдычным акцэнтам.
І калі раней пад хуліганствам разумелі брудныя лаянкі ў грамадскіх месцах ці сварку на вуліцы, то цяпер кола падазраваных істотна пашырылася. Заходзіш у каментары пад навінай пра дарожныя рамонты – а там «хуліганства». Ставіш смайлік з занепакоеннем – «правапарушэнне». Пішаш: «Дзякуй, што хоць не ў лесе» – і вось табе пратакол.
Самае дзіўнае, што Вярхоўны суд нават не асабліва хавае матывы. Маўляў, такія выказванні могуць «прыводзіць да парушэння грамадскага парадку». Як менавіта – не тлумачыцца. Але ўсе мы разумеем: парадак – гэта калі маўчыш. Ці яшчэ лепш – ставіш плюс у каментары пад пастамі дзяржаўных СМІ і час ад часу пішаш «дзякуй за стабільнасць».
На Магілёўшчыне людзі, вядома, не дурныя. Ужо не ўпершыню нам спрабуюць патлумачыць, што свабода слова – гэта як права лавіць рыбу, але толькі з дазволу і без гукаў. І што права мець думку – гэта права, якім лепш не карыстацца без інструкцыі. Але цяпер нават жартаваць стала небяспечна. У чаціках ужо не «хе-хе», а «[паведамленне выдалена адміністратарам]».
Усё гэта выглядае як спроба канчаткова ператварыць інтэрнэт у дзяржаўную дошку аб’яваў. Без жартаў, без эмоцый, без людзей. Толькі фармулёўкі, ліцэнзаваныя смайлікі і дазволеныя думкі. А калі не ўкладваешся – значыць, хуліган.
Можа, наступны этап – гэта рэгістрацыя кожнага смайліка ў аддзеле ідэалогіі? Альбо сертыфікацыя мемаў? Тады ўжо сапраўды нічога не сапсуе грамадскі парадак. Хоць у каментарах, хоць у галаве.
Ці не пара спытаць сябе: краіна, якая баіцца смайлікаў – гэта краіна ў бяспецы ці краіна ў паніцы?
Якуб Ясінскі
